EC ne ölçer?
Gübreler suda çözündüğünde pozitif ve negatif yüklü iyonlara ayrılır; örneğin potasyum nitrat, potasyum ve nitrat iyonlarına dönüşür. Bu iyonlar elektriği iletir. Çözeltideki iyon miktarı arttıkça iletkenlik, yani EC değeri de artar. Bu yüzden EC, çözeltideki toplam tuz (besin) yoğunluğunun iyi bir göstergesidir.
EC toplam yoğunluğu gösterir; hangi elementin ne kadar olduğunu göstermez. EC doğru görünse de bir element eksik, başka biri fazla olabilir. Bu nedenle EC; dengeli bir gübre reçetesi ve çözeltinin düzenli yenilenmesiyle birlikte anlamlıdır.
Oklahoma State Üniversitesi rehberine göre aşırı yüksek EC ozmotik strese, iyon toksisitesine ve besin dengesizliğine yol açar; çok düşük EC ise çoğunlukla besin eksikliği ve yavaş gelişimle sonuçlanır.
EC birimleri: mS/cm, µS/cm ve CF
Hidroponikte EC çoğunlukla mS/cm (milisiemens/santimetre) ile ifade edilir. 1 mS/cm, 1000 µS/cm’ye eşittir; dS/m birimi de sayısal olarak mS/cm ile aynıdır. Bazı ülkelerde kullanılan CF birimi ise mS/cm değerinin 10 katıdır (EC 1,8 = CF 18).
Bazı cihazlar EC yerine ppm cinsinden TDS gösterir. Bu değer ölçülen EC’nin bir katsayıyla çarpılmasıyla hesaplanır ve cihazdan cihaza değişir. Dönüşüm tablosunu EC ve TDS arasındaki fark yazısında bulabilirsiniz.
Bitkiye göre EC değerleri
Her bitkinin uygun EC aralığı farklıdır. Yapraklı sebze ve otlar genellikle daha düşük, domates ve patlıcan gibi meyveli sebzeler daha yüksek EC ister. Aşağıdaki tablo üniversite kaynaklı başlangıç değerlerini gösterir.
| Bitki | EC (mS/cm) | pH |
|---|---|---|
| Biber | 0,8 – 1,8 | 5,5 – 6,0 |
| Fesleğen | 1,0 – 1,6 | 5,5 – 6,0 |
| Adaçayı | 1,0 – 1,6 | 5,5 – 6,5 |
| Marul | 1,2 – 1,8 | 6,0 – 7,0 |
| Salatalık | 1,7 – 2,0 | 5,0 – 5,5 |
| Ispanak | 1,8 – 2,3 | 6,0 – 7,0 |
| Maydanoz | 1,8 – 2,2 | 6,0 – 6,5 |
| Çilek | 1,8 – 2,2 | 6,0 |
| Kabak | 1,8 – 2,4 | 6,0 |
| Domates | 2,0 – 4,0 | 6,0 – 6,5 |
| Patlıcan | 2,5 – 3,5 | 6,0 |
| Brokoli | 2,8 – 3,5 | 6,0 – 6,8 |
Kaynak: Oklahoma State Üniversitesi, HLA-6722 (2017). Değerler gübre reçetesine, iklime ve gelişim dönemine göre değişebilir; değerleri başlangıç noktası olarak kullanın.
Sıcaklık EC ölçümünü nasıl etkiler?
İletkenlik sıcaklıkla artar. ABD Tarım Bakanlığı’nın (USDA ARS) tuzluluk sayfasına göre çoğu sulu çözeltide sıcaklık düzeltmesi için derece başına yaklaşık %2,1 katsayı kullanılır ve sonuçlar 25 °C’ye göre ifade edilir. Yani aynı çözelti soğukken daha düşük, ılıkken daha yüksek EC gösterebilir.
Bu nedenle otomatik sıcaklık kompanzasyonu (ATC) olan bir cihaz veya sensör kullanmak ya da ölçümü sıcaklıkla birlikte kaydetmek gerekir. Sıcaklık düzeltmesi olmayan ölçümlerde sabah ve öğleden sonra alınan değerler doğrudan karşılaştırılamaz.
EC nasıl doğru ölçülür ve ayarlanır?
EC metreler bilinen iletkenlikteki standart çözeltiyle kalibre edilir. Oklahoma State Üniversitesi rehberi, kalibrasyon çözeltilerinin genellikle 1,41 mS/cm değerinde olduğunu belirtir (piyasada çoğunlukla 1413 µS/cm olarak satılır).
- Önce kullandığınız suyun EC değerini ölçün; şebeke veya kuyu suyu da EC taşır ve hedef değerin bir kısmını oluşturur.
- Ölçümden önce çözeltiyi karıştırın ve okumanın sabitlenmesini bekleyin.
- EC yüksekse çözeltiyi temiz suyla seyreltin; düşükse gübre konsantresini küçük adımlarla ekleyip yeniden ölçün.
- EC’yi ayarladıktan sonra pH’ı kontrol edin; gübre eklemek pH’ı değiştirir.
- Probu ölçümden sonra durulayın; tuz birikimi okumaları kaydırır.
EC’nin değişmesi neyi anlatır?
EC’nin yönü sistemin durumu hakkında ipucu verir. Bitkiler sudan daha hızlı besin alıyorsa EC düşer; sudan daha yavaş besin alıyorsa veya tanktan buharlaşma varsa EC yükselir. Bu yorumu yaparken tank seviyesine de bakmak gerekir.
Nedenleri ve yapılması gerekenleri Hidroponik sistemde EC neden yükselir? yazısında ele aldık. pH hedefleri için de Hidroponik sistemde pH kaç olmalı? rehberine bakabilirsiniz.
EC takibini otomatikleştirmek
Sürekli ölçüm yapan bir EC sensörü, değişimi gün boyunca görmenizi sağlar. Otomatik gübre dozajı ise EC hedefin altına düştüğünde A ve B besinlerini küçük dozlarla ekler, karışmayı bekler ve yeniden ölçer. Bu yaklaşımın ayrıntılarını gübre dozajlama sistemleri rehberinde anlattık.
HydroDose 3; EC, pH, su sıcaklığı ve tank seviyesini tek panelde göstererek değişimi doğru yorumlamayı kolaylaştırır. Projeniz için bilgi alabilirsiniz.
Merak edilen sorular
Hidroponikte EC değeri kaç olmalı?
Bitkiye göre değişir. Oklahoma State Üniversitesi rehberine göre örneğin marul için 1,2–1,8 mS/cm, çilek için 1,8–2,2 mS/cm, domates için 2,0–4,0 mS/cm önerilir.
EC yüksek olursa ne olur?
Bitki ozmotik stres nedeniyle su almakta zorlanır; gelişme yavaşlayabilir ve besin dengesi bozulabilir. Çözeltiyi temiz suyla seyrelterek EC düşürülür.
1 mS/cm kaç µS/cm?
1 mS/cm = 1000 µS/cm’dir. Örneğin 1,5 mS/cm, 1500 µS/cm olarak da yazılabilir.
EC metre ile pH ölçülür mü?
Hayır. EC ve pH ayrı sensörlerle ölçülür. Kombine cihazlar iki ölçümü tek gövdede sunar ancak içinde iki ayrı sensör bulunur.
Kaynakça
Sayısal değerler aşağıdaki kaynaklardan alınmıştır. Kendi sisteminiz için gübre üreticisinin önerilerini ve ölçüm sonuçlarınızı birlikte değerlendirin.
- Electrical Conductivity and pH Guide for Hydroponics (HLA-6722)Oklahoma State University Extension, B. Dunn ve H. Singh, 2017
- Frequently Asked Questions About Salinity – The effect of temperatureUSDA Agricultural Research Service, Riverside